Theo các chuyên gia thì sự phát triển tâm lí trẻ em trong từng giai đoạn là yếu tố vô cùng quan trọng để giúp cha mẹ có một định hướng rõ ràng, chính xác trong việc chăm sóc và giáo dục trẻ. Bài viết sau đây sẽ giúp bạn tìm hiểu rõ hơn về quy luật phát triển tâm lý trẻ em.
1. Các tính chất tâm lý ở trẻ
Ở những trẻ nhỏ, tâm lý chúng thường có những tính chất cơ bản sau đây:
- Tính mềm dẻo: Trẻ em có hệ thần kinh rất mềm dẻo, linh hoạt. Dựa trên cơ sở đó, những yếu tố từ môi trường, giáo dục có thể tác động làm thay đổi tâm lý trẻ.
- Tính toàn vẹn của tâm lí: Tâm lí trẻ nhỏ phần lớn là một tổ hợp thiếu hệ thống với những tâm trạng rời rạc khác nhau. Theo thời gian và những tác động từ môi trường cùng quá trình học hỏi của trẻ, những tâm trạng đó dần chuyển thành các nét tình cách.
- Tính không đồng đều của sự phát triển tâm lý: Sự phát triển tâm lý trẻ em diễn ra không đồng đều và nhiều thay đổi, biến động liên tục. Xét trong cùng một cá nhân, ở những giai đoạn khác nhau, sự phát triển tâm lý cũng diễn ra khác nhau.
2. Các quy luật phát triển tâm lý trẻ em
Quy luật phát triển tâm lý ở trẻ em thường được phân theo các độ tuổi nhất định của trẻ, điều này giúp cho cha mẹ dễ dàng nắm bắt được sự phát triển tâm lý trẻ em để có thể dễ dàng dạy dỗ con cái theo từng độ tuổi nhất định.
2.1. Dưới 1 tuổi
Quy luật phát triển tâm lý trẻ em trong giai đoạn từ lúc sơ sinh đến 1 tuổi, trẻ thường gắn bó với người chăm sóc, và có cảm giác lo sợ khi phải xa cách mẹ, biết phân biệt người quen và người lạ. Đồng thời trong thời gian này trẻ cũng hiểu lời nói và làm theo mệnh lệnh đơn giản của bố mẹ.
2.2. Trẻ 1-3 tuổi
Đây là giai đoạn mà trẻ bắt đầu tập đi và nói, dùng ngôn ngữ để giao tiếp. Giai đoạn này trẻ cũng bắt đầu đặt nhiều câu hỏi hơn về cuộc sống và thế giới xung quanh và trở nên độc lập hơn khi tự chơi một mình trong thời gian lâu.
2.3. Trẻ 3 – 6 tuổi
Quy luật phát triển tâm lý trẻ em ở giai đoạn này là lúc trẻ đã nói và đi thành thạo, phát triển tính độc lập, tò mò tự mình tìm hiểu thế giới xung quanh, trẻ rất hiếu động, hay tháo gỡ hoặc phá đồ vật để tìm hiểu. Nhận thức phát triển, biết phân biệt đúng sai, phân biệt giới tính và xu hướng phát triển tính cách theo giới trong các trò chơi mang đặc thù về giới. Đồng thời các mối quan hệ của trẻ cũng được mở rộng hơn khi bắt đầu đi học mẫu giáo, tham gia vào các hoạt động tập thể.
2.4. Trẻ lớn hơn 6 tuổi
Lúc này, trẻ đã vào lớp 1. Tâm lý trẻ em tiểu học có những khác biệt lớn so với tâm lý trẻ em mầm non. Trẻ bắt đầu có hiểu biết về các vấn đề, hiện tượng trong cuộc sống, biết làm toán, làm văn; hiểu cảm xúc của người khác hơn; bắt đầu có nề nếp và ý thức với hành động, trách nhiệm của mình và có trách nhiệm hơn trong gia đình.
3. Vai trò của cha mẹ trong từng độ tuổi
Đối với quy luật phát triển tâm lý trẻ em ở từng độ tuổi khác nhau thì cha mẹ cần có những cách thức chăm sóc, dạy dỗ trẻ khác nhau.
- Từ khi sơ sinh đến 1 tuổi cha mẹ cần tập trung vào chăm sóc sức khỏe cho trẻ, đồng thời cũng nói chuyện, cho trẻ ra ngoài chơi nhiều để trẻ có thể tiếp xúc với môi trường nhiều hơn và mau biết nói.
- Từ 1 tuổi đến 3 tuổi thì tập trung dạy trẻ về thế giới xung quanh, các con vật, đồ vật,…
- Từ 3 tuổi đến 6 tuổi, đây là lúc trẻ bắt đầu nhiều mối quan hệ hơn. Cha mẹ cần đặc biệt quan tâm, chú ý đến tâm lí của trẻ, cho trẻ tham gia nhiều hoạt động tập thể như thể thao, múa hát,… để trẻ hòa đồng và mạnh dạn hơn.
- Từ 6 tuổi trở đi là giai đoạn rất thích hợp để trẻ học tập, vậy nên cha mẹ lúc này ngoài quan tâm đến chế độ dinh dưỡng thì còn cần quan tâm đến vấn đề học tập của trẻ.
4. Sự rối loạn tâm lý ở trẻ
Theo chuyên gia tâm lý thì ngay khi vừa chào đời trẻ đã có nhiều nguy cơ bị rối loạn tâm lý do các yếu tố: đột biến gen, thai nhi nhiễm những loại vi rút từ trong bụng mẹ hay ảnh hưởng của thuốc, hóa chất… Dấu hiệu của rối loạn tâm lý ở trẻ em là là rối loạn ngôn ngữ, trẻ quá hiếu động, quấy đêm, tiểu dầm, có biểu hiện động kinh, chán ăn hoặc không biết nhai, sợ cả những vật bình thường… Rối loạn tâm lý có thể dẫn tới trầm cảm ở trẻ nhỏ, chậm phát triển trí tuệ, chậm phát triển tâm thần vận động và có thể diễn biến nghiêm trọng hơn trong tương lai. Bởi vậy, cha mẹ luôn phải chú ý, chăm sóc và quan tâm trẻ trong sự phát triển ở mọi độ tuổi.
Quy luật phát triển tâm lý trẻ em ở các độ tuổi khác nhau cần có những quan tâm, chăm sóc khác nhau. Bởi vậy, cha mẹ nên trang bị cho mình quy luật phát triển tâm lí trẻ em để có thể giúp trẻ phát triển toàn diện và khỏe mạnh nhất.
